Achtergrond

Het buitengebied van Winterswijk is een uniek cultuurlandschap met boerderijen, landgoederen, beekdalen en bijzondere natuur. Boeren, ondernemers, bewoners en organisaties zorgen hier al jarenlang samen voor een mooi en leefbaar gebied.

Maar de toekomst staat onder druk. Extremer weer en een teruglopende bodem- en waterkwaliteit hebben grote gevolgen voor het landschap, de landbouw en de natuur. Daarnaast loopt het aantal landbouwbedrijven sterk terug. Daarmee verliezen we belangrijke makers en beheerders van het unieke, waardevolle cultuurlandschap. Behalve voor de landbouw en natuur hebben deze ontwikkelingen ook grote gevolgen voor de leefbaarheid en en het toerisme in Winterswijk.

Samenwerken in een integrale gebiedsaanpak is essentieel. Daarom bundelen Stichting Waardevol Cultuurlandschap Dentergem, de gemeente, de provincie en het waterschap de krachten. Samen met iedereen in het gebied werken we aan een toekomstbestendig en waardevol buitengebied.

Aanpak 

De Gebiedsontwikkeling wil de volgende doelen voor het buitengebied realiseren:  

• Behoud en versterken van de kernkwaliteiten van het Nationaal Landschap;  
• Voldoen aan de overheidsdoelen voor onder meer natuur, waterkwaliteit, klimaatadaptatie, landbouw, wonen, werken, energietransitie en leefbaarheid;  
• Bieden van een economisch, sociaal en ecologisch perspectief voor de mensen die in het gebied wonen en werken.  

De gebiedsaanpak is een aanpak in twee sporen:

• Lange-termijn perspectief ofwel het Gebiedsplan Een ruimtelijk plan en een uitvoeringsstrategie en -programma met bijbehorende financiering, ondersteuning en instrumentaria voor de noodzakelijke veranderingen.
• Korte-termijnmaatregelen Richt zich op concrete maatregelen en het uitwerken van deelgebieden.

Het einddoel is om te komen tot een sociaal, economisch en ecologisch perspectief voor het buitengebied van Winterswijk. Zowel de provinciale Omgevingsvisie Gaaf Gelderland als de Omgevingsvisie Buitengebied van de gemeente Winterswijk vormen belangrijke vertrekpunten en kaders voor dit perspectief.

De opgaven waar we bij de gebiedsontwikkeling mee te maken hebben zijn de al vastgestelde opgaven in wet- en regelgeving en beleid door de verschillende overheden. Daarnaast zijn er ook ambities van overheden, die nog niet zijn vastgesteld tot opgaven, én ambities van andere gebiedspartijen. 

Samenwerken gebiedspartners en overheden

In de Gebiedsontwikkeling Winterswijk werken gebiedspartners en overheden nauw samen. De organisatie is ingericht om aan de opgaven en ambities te kunnen voldoen. Dit betekent dat er een evenwicht is tussen:

• ‘bottum up’ werken vanuit het gebied en ‘top down’ opgaven vanuit de overheden,
• heldere besluitvormingslijnen/voldoen aan de democratische besluitvorming én een goede verbinding tussen mensen en partijen uit het gebied met bestuurders en overheden. 

Het Gebiedsteam

Het hart van de samenwerking is het gebiedsteam. In dit team schuiven gebiedspartijen en overheden gezamenlijk aan. Hier vinden de inhoudelijke discussies en de afweging van belangen plaats voor inhoudelijk advies. Het gebiedsteam maakt voorstellen voor de bestuurders van de gemeente, het waterschap en de provincie.  In het gebiedsteam zitten vertegenwoordigers van de diverse belanghebbenden in het buitengebied. Dit zijn:  

• WCL (Waardevol Cultuurlandschap)
•  Jong WCL 
• Ondernemers Buitengebied Winterswijk (OBW)  
• Agrarische ondernemers o.a vanuit LTO, VKA, VALA  
• Buurtschappen Samen Vooruit (BSV)  
• Werkgroep NSW-landgoederen  
• Platform Natuur en Landschap  
• Recreatieondernemers  
• Ondernemerskring Winterswijk (OWIN) 
• Ambtelijke vertegenwoordigers van de overheden

Wat voorafging

2019 - Omgevingsvisie buitengebied gemeente Winterswijk

In deze visie, die met participatie van inwoners tot stand kwam, heeft de gemeente vastgelegd dat ze het unieke cultuurlandschap wil behouden en versterken. Daarvoor staan in de visie zes kernkwaliteiten genoemd: 

• hoge milieukwaliteit
• ecologie van beken, bossen, struwelen en natuurgebieden, waaronder de vier Natura2000-gebieden
• kleinschalig agrarisch cultuurlandschap
• bijzondere geologische en aardkundige kenmerken en archeologische waarden
• leefbaarheid met identiteit en sociale samenhang
•  economisch en sociaal functioneren.

2020 - Pleidooi ‘De Winterswijkse Manier’ vastgesteld door College van B&W Winterswijk

Het pleidooi verwoord de de visie en aanpak voor behoud en ontwikkeling van het Nationaal Landschap Winterswijk.  Daarmee was het de basis voor gesprekken binnen de gemeente en met haar partners in de regio en provincie om samen te werken aan de grote vraagstukken die spelen in het buitengebied. Het pleidooi leidde ertoe dat de stichting Waardevol Cultuurlandschap Winterswijk (WCL), gemeente Winterswijk, provincie Gelderland en Waterschap Rijn en IJssel de handen ineen hebben geslagen voor een integrale gebiedsgerichte aanpak als pilotproject. 

2021 -2022 - Verhalen uit het gebied en de gebiedsweek

Welke wensen en verhalen leven in het buitengebied? Die vraag was het uitgangspunt voor talloze gesprekken in de winter van 2021-2022. In die gesprekken vertelden mensen hun verhaal, soms als vertegenwoordiger van een organisatie. Vaak waren het persoonlijke verhalen: van bewoners van verschillende generaties; van agrarische, recreatie- en andere ondernemers; van landgoedeigenaren en natuurbeheerders. Bekijk de filmpjes van die verhalen:

• Het verhaal van Hendrik Jan Mensink, recreatieondernemer
• Het verhaal van Johan Wytema, landgoedeigenaar
• Het verhaal van Martijn en Ursula te Brake, melkveehouders
• Het verhaal van Rudie te Selle, melkveehouder
• Het verhaal van Jan Stronks, ecoloog
• Het verhaal van Jan van der Heide, recreatieondernemer
• Het verhaal van Wim Korsten en Jan Bent, OBW
• Het verhaal van Bert Nijman, Buurtschappen Samen Vooruit (BSV)
• Het verhaal van Stefan te Selle, melkveehouder

2022 - Gebiedsweek en gebiedsateliers

De verhalen vormden de basis voor een gebiedsweek en verschillende gebiedsateliers, begin 2022. Die hebben een overzicht opgeleverd van de kenmerken van het gebied, van de problemen die er spelen en van de opgaven waarmee de overheden aan de slag moeten en willen. Ook werden al mogelijke oplossingen en instrumenten benoemd. 

2022 - Nieuwe werkelijkheid en doorstart

Een aantal ontwikkelingen hadden grote invloed op de gebiedsontwikkeling en zorgden voor een nieuwe werkelijkheid en onzekerheid:

• Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG)
• het rapport van Remkes,
• de reuring rond het stikstofdossier
• andere opgaven voor het landelijk gebied en de onzekerheid die daarmee gepaard gaat. 

In deze periode dachten overheden en gebiedspartners na over een doorstart. Ook het ministerie van Landbouw, Natuur en Visserij (LNV) was inmiddels  betrokken. Een belangrijke partij bij de vraagstukken. Eind 2022 maakten de overheden en gebiedspartners een doorstart met de Gebiedsontwikkeling Winterswijk. Hun samenwerking bekrachtigden zij met een intentieovereenkomst, inclusief startnotitie. De Intentieovereenkomst werd 18 januari 2023 getekend.